Niet spreken

by CRTV

Mo Yan 01 bundpic1Tekst en foto’s: Alex van Egmond

Sinds Mo Yan in 2012 de Nobelprijs voor Literatuur heeft gewonnen, zegt hij last te hebben van stemmingswisselingen. De uit Shandong afkomstige schrijver werd overvallen door de media-aandacht en bijbehorende druk die op hem werd gelegd. Als eerste in China woonachtige en door Beijing erkende laureaat is dat ook wel begrijpelijk. Eerder gingen enkele Taiwanezen hem voor, alsook de Dalai Lama en Liu Xiaobo die de Nobelprijs voor de Vrede ontvingen. Maar vanwege politieke redenen bleef het, op wat protesten na, in China muisstil.

In 2012 stuurde de Chinese media na bekendmaking van de prijs onmiddellijk hun verslaggevers naar zijn woonplaats in Shandong voor een eerste reactie. In zo’n groot land zijn dat aardig wat tv-stations en kranten, dus dat moet heel wat spanning hebben gegeven. Overigens was Mo Yan voor de uitreiking alleen bij een select groepje lezers bekend en genoot slechts zijn eerste werk Het rode korenveld enige faam. Daarnaast moest Mo Yan de westerse media te woord staan en die waren vooral benieuwd naar zijn politieke standpunt ten opzichte van de censuur onder het autoritaire regime.

Hoewel er officieel in China geen sprake is van censuur en de grondwet dit ook onderstreept, is de realiteit anders. De meest opvallende maatregel is het blokkeren van Facebook, Twitter, westerse nieuwssites en bepaalde zoekopdrachten in Google op internet. Onwelvoeglijk geachte meningen van internetgebruikers worden op lokale sites verwijderd. Daarnaast moeten journalisten hun artikelen voorleggen aan de censor (altijd een partijlid) en wordt elk programma op tv en elke film nauwlettend gescreend. Gevolg is dat het internet stroperig traag is, het nieuws te eenzijdig wordt gepresenteerd en in de films vaak originaliteit en creativiteit ontbreken.

MoYan-romansHetzelfde gaat op voor schrijvers: als de inhoud van het boek de censor niet aanstaat, kan het werk niet worden gepubliceerd of verspreid op het vasteland. Het advies is dan om keukenromans te schrijven of bepaalde passages te schrappen, zodat het wel door de censuur heen kan. Een andere manier is het werk te publiceren in vrijhavens als Hongkong of Taiwan om zodoende de censuur te omzeilen, zoals de in Beijing woonachtige Chan Koonchung deed met zijn dystopische toekomstroman De vette jaren. Via het internet werden kopieën verspreid in China en vond De vette jaren alsnog een groot lezerspubliek.

Na bekendmaking van de Nobelprijs werd Mo Yan het vuur aan de schenen gelegd door onder anderen schrijver Salman Rushdie, die hem verweet een ‘patsy of the regime’ te zijn, oftewel een stumper van het regime. Hoewel Mo Yan sympathiek staat tegenover de vrijlating van collega-laureaat Liu Xiabo, die sinds 2008 vanwege ‘staatsondermijnend gedrag’ gevangen zit, weigerde hij een door Rushdie aangeboden petitie te tekenen. Conform zijn schrijversnaam Mo Yan, wat ‘niet spreken’ betekent, beriep hij zich op de onafhankelijke positie die hij als schrijver koestert. Liever laat hij zijn werk voor zich spreken, dan dat hij zich in het openbaar uitlaat.

Het antwoord van Mo Yan werd door veel westerse critici met hoon ontvangen en tot op de dag van vandaag blijft de controversie nagalmen. Recensies van Mo Yans werk gaan vaak meer over zijn politieke standpunt, dan de inhoud zelf en dat is jammer. Het comité van de Nobelprijs had hem juist verkozen vanwege ‘zijn zinsbegoochelende realisme waarmee hij in zijn volksverhalen, verleden en heden weet te versmelten’. Ik hoop daarom dat Mo Yan zijn stemmingswisselingen te boven komt en snel achter zijn schrijftafel plaats neemt om weer een nieuwe roman te schrijven in zijn beroemde, satirische stijl. Het politieke gebeuren mag hij dan overlaten aan moedige mensen zoals Liu Xiaobo.

Mo Yan 02 weibo 100086 cn1Mo Yan, wat ‘niet spreken’ betekent

Wil je nog meer lezen van CRTV magazine? Word abonnee en je krijgt dit unieke blad thuisgestuurd!

Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

What do you think? :)